İçeriğe geç

Ürün yönetimi · 20 Ekim 2026 · 2 dk okuma

Yol haritasındaki tarihler neden aralık olmalı

Planlama yanılgısı araştırmaları, tek tarihli yol haritalarının neden kaydığını açıklıyor. Neyin işe yaradığını da gösteriyor: geçmiş projelerden yola çıkan tahmin.

Yol haritalarının çoğu tarih verir, o tarihlerin çoğu da kayar. Kayma genellikle uygulamanın hanesine yazılır. Araştırmalar ise sorunu daha erkene, tahminin yapıldığı ana yerleştiriyor.

Planlama yanılgısı

Daniel Kahneman ve Amos Tversky planlama yanılgısını 1979'da tanımladı. Bir işin süresini, o işin nasıl ilerleyeceğini kafamızda canlandırarak tahmin ederiz. Benzer işlerin daha önce ne kadar sürdüğü ise gözümüzden kaçar. Kafamızdaki plan, nadiren gerçekleşen en iyi senaryodur.

Roger Buehler, Dale Griffin ve Michael Ross etkiyi 1994'te ölçtü. Bitirme tezi yazan öğrencilere tezi ne zaman bitireceklerini sordular. Ortalama tahmin 33,9 gündü, gerçekleşen ortalama süre 55,5 gün. Kendi en iyi tahminlerine yetişebilenler yalnızca %29,7'ydi. Her şeyin olabildiğince kötü gideceği varsayımıyla verdikleri tarihe bile yetişenler yarıdan azdı: %48,7.

Bilgi teknolojilerinde asıl risk kuyrukta

Bent Flyvbjerg ve Alexander Budzier 1.471 BT projesini inceledi. Maliyet aşımı ortalamada %27'ydi, kulağa yönetilebilir geliyor. Ortalama ise kuyruğu saklar. Her altı projeden biri bütçesini ortalama yaklaşık %200, takvimini neredeyse %70 aştı. Yol haritasındaki tek bir tarih bu riski taşır ama hiç göstermez.

Dış bakışla başlamak

Kahneman ve Tversky'nin önerdiği, Flyvbjerg'in sonradan referans sınıfı tahminine dönüştürdüğü düzeltme dış bakışla başlar. Benzer geçmiş projelerden oluşan bir sınıfın gerçekte nasıl sonuçlandığına bakın, yeni projeyi o dağılımın içine yerleştirin ve gerçekten farklı olanı ancak ondan sonra hesaba katın.

  • Tarihleri aralık olarak verin ve aralığın iki ucunun neyi varsaydığını söyleyin.
  • Tarihin tutması için doğru kalması gereken varsayımları yazın ve sabit bir düzenle gözden geçirin.
  • Kendi tahminlerinizi gerçekleşenlerle birlikte kaydedin. Birkaç çeyrek sonra bu kayıt sizin referans sınıfınız olur.
  • Gelecek çeyreğe ayrıntılı taahhüt verin, sonrasını yön olarak tutun.

Yönettiğim programlarda tarihler aralık olarak verilir, riskler de hemen yanına yazılır. Dışarıdan özgüven eksikliği gibi görünebilir. Bulgulara bakılırsa insanların gerçekten tutabildiği tarih budur.

Kaynaklar

  1. Flyvbjerg, B., & Budzier, A. (2011). Why your IT project may be riskier than you think. Harvard Business Review, 89(9).
  2. Flyvbjerg, B. (2006). From Nobel Prize to project management: Getting risks right. Project Management Journal, 37(3), 5–15.
  3. Buehler, R., Griffin, D., & Ross, M. (1994). Exploring the “planning fallacy”: Why people underestimate their task completion times. Journal of Personality and Social Psychology, 67(3), 366–381.
  4. Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Intuitive prediction: Biases and corrective procedures. TIMS Studies in Management Science, 12, 313–327.